Sprzedaż udziałów w białoruskim OOO przez polskiego udziałowca: Procedura i aktualne ograniczenia

Sprzedaż udziałów w białoruskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (odpowiednik polskiej sp. z o.o.) przez polskiego inwestora – to procedura zbycia przysługujących zagranicznemu uczestnikowi praw w kapitale zakładowym, która w obecnych realiach prawnych wymaga nie tylko dopełnienia standardowych formalności korporacyjnych, ale przede wszystkim uzyskania specjalnego zezwolenia Rady Ministrów Republiki Białorusi oraz wniesienia obowiązkowej opłaty na rzecz budżetu państwa. Ze względu na politykę sankcyjną i status Polski jako państwa “nieprzyjaznego” (w białoruskim ustawodawstwie określanego jako “państwo popełniające nieprzyjazne działania”), standardowa procedura cywilnoprawna została rozszerzona o obowiązkowe postępowanie administracyjne. Dla polskiego uczestnika OOO oznacza to konieczność uzyskania zgody Rady Ministrów na transakcję oraz uiszczenia specjalnej opłaty w wysokości nie mniejszej niż 25% rynkowej wartości zbywanych udziałów.

Jaka jest podstawa prawna obecnych ograniczeń?

Podstawę prawną dla obecnych regulacji stanowi Dekret Prezydenta Republiki Białorusi nr 93 z dnia 14 marca 2022 r. “O dodatkowych środkach zapewnienia stabilnego funkcjonowania gospodarki” ze zmianami wprowadzonymi Dekretem nr 326 z dnia 19 października 2023 r. Aktem wykonawczym, który szczegółowo określa procedurę, jest Uchwała Rady Ministrów Republiki Białorusi nr 27 z dnia 12 stycznia 2024 r. “O wydawaniu zezwoleń”.

Ograniczenia te dotyczą osób z państw “nieprzyjaznych”. Kategoria ta obejmuje między innymi państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polskę. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, polski rezydent – zarówno osoba fizyczna, jak i prawna – posiadający udziały w białoruskiej spółce z o.o. musi uzyskać zgodę Rady Ministrów na:

• zbycie udziałów (części udziałów) w kapitale zakładowym spółki na rzecz innego uczestnika lub osoby trzeciej,
• wystąpienie ze spółki (jeżeli wiąże się to z przeniesieniem udziałów na spółkę),
• reorganizację spółki z udziałem polskiego uczestnika (np. połączenie, podział, przekształcenie).

Co istotne, procedura ta ma zastosowanie bez względu na to, czy nabywcą udziałów jest inny zagraniczny inwestor, białoruski rezydent, czy też sama spółka.

Jakie czynności należy wykonać przed złożeniem wniosku?

Przed przystąpieniem do procedury uzyskiwania zezwolenia polski uczestnik musi dopełnić dwóch kluczowych formalności.

Wycena udziałów przez państwową organizację

Pierwszym obligatoryjnym krokiem jest uzyskanie oficjalnej wyceny rynkowej wartości zbywanych udziałów. Wycena ta musi być przeprowadzona wyłącznie przez państwową organizację oceniającą. Koszt i termin wykonania wyceny są ustalane indywidualnie, a uzyskane zaświadczenie (raport) z wyceny jest podstawą do określenia wysokości opłaty na rzecz budżetu.

Przygotowanie dokumentów spółki i nabywcy

Polski uczestnik musi zgromadzić komplet dokumentów, których katalog nie jest zamknięty – organ ma prawo zażądać dodatkowych informacji. Standardowo wymagane są:

• kopia dokumentów założycielskich spółki,
• kopia świadectwa rejestracji spółki,
• kopia dokumentu potwierdzającego prawo własności do udziałów,
• kopia umowy sprzedaży udziałów lub jej projekt,
• zaświadczenie o wartości rynkowej udziałów od państwowego rzeczoznawcy,
• informacje o nabywcy (dane identyfikacyjne, informacje o założycielach i beneficjentach rzeczywistych),
• dane dotyczące działalności spółki (bilans, rachunek zysków i strat) – na żądanie,
• odpis z rejestru handlowego dla polskiego uczestnika będącego firmą lub notarialnie poświadczona kopia paszportu dla osoby fizycznej.

Gdzie złożyć wniosek i jak wygląda procedura administracyjna?

Polski uczestnik (lub upoważniony przez niego przedstawiciel) składa formalny wniosek o wydanie zezwolenia do obwodowego lub Mińskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego (ispolkom) właściwego ze względu na siedzibę spółki.

Ispolkom ma 30 dni roboczych od daty otrzymania kompletnego pakietu dokumentów na przygotowanie projektu decyzji. W tym czasie sprawdzana jest zgodność dokumentów z wymogami. W przypadku braków, wniosek pozostaje bez rozpatrzenia, o czym wnioskodawca informowany jest w ciągu 5 dni roboczych.

Pozytywna decyzja ispolkomu jest przekazywana do Państwowego Komitetu ds. Mienia, który przygotowuje zbiorczy projekt uchwały Rady Ministrów. Następnie projekt jest uzgadniany z Ministerstwem Sprawiedliwości oraz, w przypadku sprzedaży akcji, z Ministerstwem Finansów, po czym trafia pod obrady Rady Ministrów. Ostateczna decyzja o wydaniu zezwolenia przyjmowana jest w formie uchwały Rady Ministrów, podpisywanej przez Premiera. Całkowity czas oczekiwania na zezwolenie może wynieść minimum 3–4 miesiące.

Ile wynosi opłata i kto ją uiszcza?

Integralną częścią zezwolenia jest określenie przez ispolkom wysokości i terminu wniesienia obowiązkowej opłaty do budżetu. Opłata ta wynosi co najmniej 25% rynkowej wartości zbywanych udziałów, ustalonej w wycenie państwowej organizacji. Co ważne, opłatę może wnieść zarówno zbywca, jak i nabywca udziałów. Potwierdzenie uiszczenia opłaty jest niezbędne do dokonania dalszych czynności rejestracyjnych.

Jakie są wyjątki i sytuacje szczególne: Wystąpienie ze spółki a obowiązek opłaty, Termin ważności zezwolenia, Rejestracja zmian po transakcji

Wystąpienie ze spółki a obowiązek opłaty

Przepisy wprowadzają istotne rozróżnienie pomiędzy sprzedażą udziałów a samym wystąpieniem ze spółki. Przy wystąpieniu uczestnika ze spółki (które skutkuje przeniesieniem udziałów na spółkę w celu ich umorzenia), obowiązek wniesienia 25% opłaty nie powstaje. Jednak sama czynność wystąpienia, jako forma zbycia udziałów przez osobę z kraju “nieprzyjaznego”, w dalszym ciągu wymaga uzyskania zezwolenia Rady Ministrów.

Termin ważności zezwolenia

Uzyskane zezwolenie na transakcję jest ważne przez 1 rok od daty jego wydania. Jeśli w tym czasie transakcja nie zostanie sfinalizowana (np. nie zostanie zawarta umowa sprzedaży), zezwolenie wygasa, a wniesiona opłata co do zasady nie podlega zwrotowi.

Rejestracja zmian po transakcji

Po uzyskaniu zezwolenia i dokonaniu transakcji, spółka ma obowiązek zarejestrować zmiany w swoim statucie. Do standardowego pakietu dokumentów składanych w organie rejestrującym (ispolkomie) należy dołączyć kopię zezwolenia Rady Ministrów oraz kopię zaświadczenia o wycenie. Warto pamiętać, że jeśli w wyniku transakcji udziałowcem zostaje inna osoba, a skład uczestników się zmienia, konieczne jest również wprowadzenie zmian w statucie i ich rejestracja. Standardowy termin na złożenie dokumentów rejestracyjnych to dwa miesiące od daty zakupu udziałów.

Co powinien wiedzieć polski przedsiębiorca?

Dla polskich przedsiębiorców posiadających udziały w białoruskich spółkach, proces ich zbycia jest obecnie skomplikowaną procedurą administracyjną. Kluczowe jest uzyskanie zezwolenia Rady Ministrów, co wiąże się z koniecznością przeprowadzenia państwowej wyceny, złożenia obszernego wniosku do ispolkomu i oczekiwania na decyzję przez okres kilku miesięcy. Nieodłącznym elementem jest również opłata w wysokości co najmniej 25% wartości udziałów.

Ze względu na złożoność procedury, otwarty katalog wymaganych dokumentów oraz ryzyko odmowy, zaleca się skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej. Doświadczeni prawnicy pomogą w prawidłowym przygotowaniu wniosku, zebraniu dokumentacji oraz przeprowadzą przez cały proces, minimalizując ryzyko błędów formalnych i opóźnień.

Nasza kancelaria prawna “Spory Gospodarcze” specjalizuje się w kompleksowej obsłudze prawnej transakcji zbycia udziałów w białoruskich spółkach przez inwestorów zagranicznych, w tym obywateli Polski. Założyciel kancelarii, Siergiej Bielawski, dysponuje 20-letnim doświadczeniem w systemie sądów gospodarczych, w tym 10-letnim stażem sędziowskim, co przekłada się na dogłębne zrozumienie praktyki orzeczniczej w tego typu sprawach. Nasz zespół 15 prawników i specjalistów z doświadczeniem od 15 do 25 lat oferuje pełen zakres usług: od analizy dokumentacji założycielskiej i wyceny udziałów, przez przygotowanie wniosku do ispolkomu i Radę Ministrów, aż po reprezentację w kontaktach z organami rejestrowymi i pomoc w rejestracji zmian po transakcji. Posługujemy się językiem polskim, rosyjskim i angielskim, posiadamy partnerską sieć w ponad 160 krajach oraz konto w PKO Bank Polski, co umożliwia sprawne przeprowadzanie transakcji z udziałem inwestorów z Polski.

Nasze doświadczenie obejmuje ponad 2000 udanych spraw dla klientów, a łączna wartość zabezpieczonych aktywów i wyegzekwowanych środków przekracza 1,95 mld rubli. Jeśli potrzebujesz profesjonalnego wsparcia w procesie sprzedaży udziałów w białoruskiej spółce, zostaw zapytanie – zaproponujemy realistyczny plan działania.